Agar
Gel substanca izvučena iz algi koji se koristi kao čvrsta podloga za uzgoj mikroorganizama
Amilolitičke bakterije
Bakterije koje mogu razgraditi škrob (amilum) pomoću enzima amilaze
Amonifikacija
Proces razgradnje organskih dušičnih spojeva uz oslobađanje amonijaka, dio ciklusa dušika
Amonijak
Produkt amonifikacije, nastaje razgradnjom organskih dušičnih spojeva
Anaerobne bakterije
Bakterije koje žive i razmnožavaju se u uvjetima bez kisika
Antibiogram
Laboratorijska metoda za određivanje osjetljivosti bakterijskih izolata na različite antibiotike
Antisepsa
Postupci uništavanja patogenih mikroorganizama na živim tkivima
Aromatogram
Test za određivanje antimikrobne aktivnosti eteričnih ulja i aromatskih tvari
Aseptika
Postupci i metode rada koji sprječavaju kontaminaciju sterilnih materijala i prostora
Ashby agar
Selektivna podloga za uzgoj bakterija koje fiksiraju atmosferski dušik, ne sadrži izvor dušika
Autoklav
Uređaj za sterilizaciju vlažnom parom pod pritiskom, standardna temperatura 121°C
Autoklaviranje
Metoda sterilizacije vlažnom parom pod pritiskom na temperaturi 121°C
Azotobacter
Rod aerobnih bakterija koje fiksiraju atmosferski dušik, imaju debelu kapsulu
Azotobacter chroococcum
Najčešća vrsta roda Azotobacter, aerobna bakterija fiksator atmosferskog dušika
Bacillus sp.
Rod aerobnih, sporogenih, Gram pozitivnih bakterija, uključuje vrste poput B. subtilis i B. cereus
Bakterijska endospora
Otporna forma bakterije koja može preživjeti ekstremne uvjete (toplinu, sušu, zračenje)
Bakterijska kultura
Populacija bakterija nastala na hranjivim podlogama razmnožavanjem iz jedne ili više istovrsnih stanica
Bakterijska kolonija
Nakupina bakterijskih stanica na krutoj hranjivoj podlozi nastala rastom i razmnožavanjem od jedne prvobotne bakterijske stanice
Bakterijska suspenzija
Raspršene bakterijske stanice u tekućem mediju
Biokemijska svojstva bakterija
Metaboličke karakteristike bakterija koje se koriste za njihovu identifikaciju i klasifikaciju
Bojenje bakterija
Postupci obojenja bakterijskih stanica radi lakšeg promatranja pod mikroskopom
Bojenje po Gramu
Osnovno diferencijalno bojenje koje dijeli bakterije na Gram pozitivne (plave) i Gram negativne (crvene)
Bojenje po Neisseru
Metoda bojenja za dokazivanje volutinskih granula (metakromatskih granula) u bakterija
Bojenje po Schäffer-Fultonu
Metoda bojenja bakterijskih endospora pomoću malahitnog zelenila i safranina
Bojenje po Ziehl-Neelsenu
Metoda bojenja acidorezistentnih bakterija, osobito za dokazivanje mikobakterija
Bujon
Tekuća hranjiva podloga dobivena kuhanjem mesa, koristi se za uzgoj bakterija
Celuloza
Složeni ugljikohidrat koji čini stanične stijenke biljaka, razgrađuje se djelovanjem celulolitičkih bakterija
CFU (Colony Forming Unit)
Jedinica za brojanje življih bakterija, broj kolonija koje mogu narasti iz uzorka
Ciklus dušika
Biogeokemijski ciklus koji opisuje pretvaranje dušičnih spojeva u prirodi djelovanjem bakterija
Ciklus fosfora
Biogeokemijski ciklus fosfora u prirodi s ulogom bakterija u mobilizaciji i akumulaciji fosfata
Ciklus sumpora
Biogeokemijski ciklus sumpora u prirodi s ulogom bakterija u oksidaciji i redukciji sumpornih spojeva
Ciklus ugljika
Biogeokemijski ciklus ugljika u prirodi s ulogom bakterija u razgradnji organskih tvari
Citrat
Organska kiselina koja se koristi kao izvor ugljika u Simmons citratnom testu za identifikaciju bakterija
Citrobacter freundii
Gram negativna bakterija iz obitelji Enterobacteriaceae, često je citrat pozitivna
Clostridium
Rod anaerobnih, sporogenih bakterija, uzročnici plinse gangrene, tetanusa i botulizma
Clostridium pasterianum
Vrsta anaerobne bakterije koja fiksira atmosferski dušik, važna u ciklusu dušika
Čista kultura
Kultura samo jedne vrste, odnosno jednog soja bakterija
Czapekova podloga
Sintetska podloga za uzgoj gljiva i aktinomiceta, sadrži natrijev nitrat kao izvor dušika
Decimalno razrjeđenje
Postupak razrjeđivanja uzorka u odnosu 1:10 za kvantitativno brojanje bakterija
Denitrifikacija
Proces redukcije nitrata do dušika pomoću anaerobnih bakterija, dio ciklusa dušika
Dezinfekcija
Postupak uništavanja patogenih mikroorganizama na nežnim predmetima i površinama
Diferencijalna podloga
Podloga koja omogućava razlikovanje bakterija na osnovu njihovih metaboličkih svojstava
Direktan broj bakterija
Metoda brojenja svih bakterija (živih i mrtvih) u uzorku pomoću mikroskopa
Direktne metode brojenja
Metode brojenja bakterija pod mikroskopom u Petroff-Hauserovoj komorici
Drygalski štapić
Staklen instrument u obliku hokejskog štapa za razmazivanje bakterija po agaru
Duboki agar
Metoda kultivacije bakterija u dubokom sloju agara, koristi se za anaerobne uvjete
Durhamova epruveta
Mala obrnuta epruveta u tekućoj podlozi za dokazivanje proizvodnje plina
E. coli (Escherichia coli)
Gram negativna bakterija, indikator fekalnog zagađenja vode, uzgaja se na 37°C
EC-X-GLUC agar
Selektivno-diferencijalna kromogena podloga za isolaciju i identifikaciju E. coli
Endo agar
Selektivno-diferencijalna podloga za enterobakterije, sadrži laktozu i bazični fuksin
Endospora bakterije
Otporna forma bakterije koja može preživjeti ekstremne uvjete poput visoke temperature, sušu i zračenje
Enterobacter aerogenes
Gram negativna bakterija iz obitelji Enterobacteriaceae, koliformna bakterija, VP pozitivna
Enterokoki
Gram pozitivne bakterije, indikatori fekalnog zagađenja, otporne na žučne soli
Escherichia coli
Gram negativna bakterija, glavni indikator fekalnog zagađenja, fermentira laktozu na 44°C
Eza
Bakteriološka ušica - osnovni pribor za rad s bakterijskim materijalom, prvi ju je uveo L. Pasteur
Fekalne koliformne bakterije
Koliformne bakterije koje fermentiraju laktozu na povišenoj temperaturi (44°C), indikatori fekalnog zagađenja
Crijevni enterokoki
Enterokoki koji se koriste kao indikatori fekalnog zagađenja, otporni na žučne soli
Fertilna zrnca
Metakromatska granula u bakterija koja sadrže polifosfate, vidljiva Neisserovim bojenjem
Fiksacija dušika
Proces pretvaranja atmosferskog dušika u amonijak koji bakterije mogu koristiti
Fiksiranje preparata
Postupak učvršćivanja bakterija na staklo toplinom prije bojenja
Flambiranje
Sterilizacija površine materijala kratkim izlaganjem plamenu
Fosfomobilizatori
Bakterije koje mobiliziraju nedostupne oblike fosfora u okolišu, čineći ih dostupnima biljkama
Fosfat akumulirajuće bakterije
Bakterije koje akumuliraju fosfate u obliku polifosfata unutar svojih stanica
Gram negativne bakterije
Bakterije s tankim slojem peptidoglikana, boje se crveno u Gram bojenju
Gram pozitivne bakterije
Bakterije s debelim slojem peptidoglikana, boje se plavo u Gram bojenju
HIL test
Test za procjenu bakterijske aktivnosti pomoću Hill reagensa, koristi se za analizu vode
Hranjiva podloga
Medij koji sadrži sve potrebne hranjive tvari za rast mikroorganizama
Hranjivi agar
Osnovni mesno-peptonski agar koji se koristi kao univerzalna kompleksna podloga
IMViC test
Serija od četiri biokemijska testa (Indol, Methyl Red, Voges-Proskauer, Citrat) za identifikaciju enterobakterija
Indol
Aromatski spoj nastao razgradnjom triptofana, dokazuje se indol testom
Indol test
Biokemijski test za dokazivanje sposobnosti bakterije da proizvede indol iz triptofana
Inkubacija
Postupak držanja kultura bakterija na optimalnoj temperaturi za njihov rast
Inkubator
Uređaj za održavanje konstantne temperature potrebne za rast mikroorganizama
Jednostavno bojenje
Bojenje bakterija jednom bojom za opću vizualizaciju oblika i raspored stanica
Kapsula
Sluzava ovojnica oko bakterijske stanice, vidljiva negativnim bojenjem
Katalaza test
Test za dokazivanje enzima katalaze koji razlaže vodikov peroksid
Kemijska sterilizacija
Sterilizacija pomoću kemijskih sredstava poput etilen oksida ili glutaraldehida
Klebsiella pneumoniae
Gram negativna bakterija s kapsulom, uzročnik respiratornih i urinogenitalnih infekcija
Kliglerov dvostruki šećer
Diferencijalna podloga za testiranje fermentacije glukoze i laktoze te proizvodnje sumporovodika
Clostridium sp.
Rod anaerobnih sporogenih bakterija, uzročnici različitih infekcija i trovanja
Kochov lonac
Uređaj za sterilizaciju parom razvijen od Roberta Kocha, prethodnik autoklava
KOH test
Test s 3% kalijum hidroksidom za razlikovanje Gram pozitivnih i Gram negativnih bakterija
Koliformne bakterije
Gram negativne bakterije koje fermentiraju laktozu, indikatori fekalnog zagađenja
Kolonija bakterija
Nakupina bakterijskih stanica na krutoj podlozi nastala od jedne prvotne stanice
Kosi agar
Agar u epruveti postavljen pod uglom koji omogućava veću površinu za rast bakterija
Kovaczev reagens
Reagens za dokazivanje indola, sadrži p-dimetilaminobenzaldehid
Kromogena podloga
Podloga koja sadrži supstrate koji daju obojene proizvode s određenim enzimima
Kuhanje
Metoda sterilizacije na temperaturi 100°C, djelotvorna protiv vegetativnih oblika bakterija
Kultura bakterija
Populacija bakterija uzgojena na hranjivoj podlozi u laboratorijskim uvjetima
Laktoza
Disaharid koji se koristi u diferencijalnim podlogama za razlikovanje bakterija
Laboratorijski pribor
Osnovni pribor potreban za rad u bakteriološkom laboratoriju
Lugol
Otopina joda i kalij jodida koja se koristi kao mordan u Gram bojenju
MacConkey agar
Selektivno-diferencijalna podloga za Gram negativne bakterije, sadrži laktozu
Mesni ekstrakt
Vodeni ekstrakt nemasnog mesa koji se koristi kao hranjiva komponenta podloga
Mikroskop
Optički instrument za povećavanje i promatranje mikroskopskih objekata
Malahitno zelenilo
Primarna boja u Schäffer-Fulton metodi bojenja bakterijskih endospora koja se zagrijava da prodre kroz debelu stijenku spore, ostajući zelene nakon ispiranja
Mješovita kultura
Kultura bakterija koja sadrži dvije ili više vrsta ili sojeva bakterija
Membranska filtracija
Metoda filtracije kroz membrane za sterilizaciju tekućina i koncentriranje bakterija
Metilenski plavo test
Test za procjenu bakterijske aktivnosti i kvalitete namirnica pomoću metilenskog plavog
Metilno crvenilo test
Test za dokazivanje kiselih proizvoda fermentacije miješanih kiselina
Metoda otiska
Metoda za istraživanje mikroorganizama na površinama otiskivanjem agara
Mikroskop
Optički instrument za povećavanje i promatranje mikroskopskih objekata
Mliječna fermentacija
Fermentacijski proces u kojem bakterije proizvode mliječnu kiselinu iz ugljikohidrata
MR-VP test
Kombinacija Methyl Red i Voges-Proskauer testova za identifikaciju enterobakterija
Mycobacterium phlei
Nepatogena vrsta mikobakterija koja se koristi kao model organizam u istraživanjima
Oksidaza test
Biokemijski test za dokazivanje enzima oksidaze u aerobnim bakterijama
Oligokarbofilne bakterije
Bakterije koje prirodno žive u čistim vodama i rastu na podlogama s niskim koncentracijama organske tvari
Opaljivanje
Brza metoda sterilizacije površine instrumenata kratkim izlaganjem plamenu
Najvjerojatniji broj bakterija
Statička metoda za procjenu broja bakterija u uzorku koristeći MPN tablice
Negativno bojenje
Metoda bojenja gdje se pozadina boji a bakterije ostaju prozirne
Nesimbiotski fiksatori dušika
Bakterije koje fiksiraju atmosferski dušik neovisno o biljkama (npr. Azotobacter)
Nitrat
Oksidirani oblik dušika (NO₃⁻) koji bakterije mogu reducirati do nitrita ili dušika
Nitrifikacija
Proces oksidacije amonijaka do nitrita i nitrata pomoću nitrifikacijskih bakterija
Nitrit
Intermedijer u ciklusu dušika (NO₂⁻), nastaje redukcijom nitrata ili oksidacijom amonijaka
Pasterizacija
Djelomična sterilizacija na temperaturama ispod 100°C za ubijanje vegetativnih oblika bakterija
Pertijeva zdjelica
Staklena zdjelica s poklopcem koja se koristi za uzgoj bakterija na agarnim podlogama
pH-metar
Instrument za mjerenje pH-vrijednosti hranjivih medija i otopina
Pokretljivost bakterija
Sposobnost bakterija da se kreću pomoću flagela (bičeva) kroz različite tipove kretanja
Polikarbofilne bakterije
Bakterije koje rastu na podlogama s visokim koncentracijama organskih tvari, za razliku od oligokarbofilnih
Potvrdni test
Test u sanitarnoj analizi vode za potvrđivanje prisutnosti koliformnih bakterija nakon pozitivnog prethodnog testa
Prethodni test
Prvi test u sanitarnoj analizi vode za dokazivanje bakterija koje fermentiraju laktozu
Proizvođači sumporovodika iz proteina
Bakterije koje tijekom razgradnje proteina proizvode sumporovodik (H₂S) kao jedan od produkata
Proteolitičke bakterije
Bakterije koje posjeduju enzime za razgradnju proteina i želatine (želatinazu)
Prva pomoć
Postupci i sadržaj ormarića za prvu pomoć u slučaju nezgoda u bakteriološkom laboratoriju
Purpurne sumporne bakterije
Fototrofne bakterije koje koriste sumporovodik za fotosintezu i sadrže bakterioklorofil s karotenoidima
Peptonska voda
Osnovna tekuća podloga s peptonom kao izvorom dušika
Petrijeva zdjelica
Stakleška posuda s poklopcem za uzgoj bakterija na čvrstim podlogama
Petroff-Hauserova komorica
Komorica za brojenje bakterija pod mikroskopom, volumen 0,02 mm³
Pepton
Produkti digestije proteina koji se koriste kao izvor dušika u hranjivim podlogama
Kvalitativni test
Test koji određuje prisutnost ili odsutnost određene tvari ili svojstva
Razrjeđenje
Postupak smanjivanja koncentracije bakterija dodavanjem sterilne tekućine
Safranin
Crvena boja koja se koristi kao kontrastna boja u Gram bojenju
Sterilizacija zračenjem
Metoda sterilizacije pomoću gama zraka ili rendgenskih zraka
Selektivna podloga
Podloga koja omogućava rast samo određenih vrsta bakterija
SPS agar
Selektivna podloga za Clostridium bakterije, sadrži natrijev sulfit
Staphylococcus aureus
Gram pozitivna bakterija, katalaza pozitivna, uzročnik gnojnih infekcija
Sterilizacija
Potpuno uništavanje svih oblika mikrobnog života uključujući spore
Streptomiceti
Rod aktinobakterija, proizvođači antibiotika, imaju micelijski rast
Suha sterilizacija
Sterilizacija suhom toplinom na visokim temperaturama (160-180°C)
Šećer
Ugljikohidrati (glukoza, laktoza) koji se koriste u fermentacijskim testovima za identifikaciju bakterija
Škrob
Polisaharid koji amilolitičke bakterije razgrađuju pomoću amilaze, dokazuje se lugolovim testom
TTC test
Test za procjenu bakterijske aktivnosti pomoću 2,3,5-trifeniltetrazolium klorida koji se reducira do crvenog formazana
Titar
Najveće razrjeđenje uzorka u kojem se još može dokazati prisutnost tražene bakterije
Termosterilizacija
Sterilizacija pomoću visoke temperature, uključuje suhu i vlažnu toplinu
Ukupne koliformne bakterije
Koliformne bakterije koje fermentiraju laktozu na 35±0,5°C/48h, indikatori starijih fekalnih zagađenja
Ultrazvuk
Mehanička vibracija >20.000 Hz za sterilizaciju mikrobiocidnim razaranjem protoplazme bakterija
Ureja
Organski spoj koji ureazapozitivne bakterije razgrađuju do CO₂, NH₃ i H₂O, test za identifikaciju
Uređaji u laboratoriju
Osnovna oprema potrebna za rad u bakteriološkom laboratoriju
Vodena kupelj
Laboratorijski uređaj za inkubaciju bakterijskih kultura na konstantnoj temperaturi pomoću vodene kupke
Voges-Proskauer test
Test za dokazivanje sposobnosti bakterije da proizvede acetoin iz glukoze
Winklerova boca
Staklena boca za sterilno uzorkovanje vode u bakteriološkim analizama s hermetičkim zatvaranjem
Wilson Blair agar
Selektivna podloga za izolaciju Salmonella bakterija
Završni test
Treća faza sanitarne analize vode za determinaciju koliformnih bakterija pomoću biokemijskih testova
Zelene sumporne bakterije
Gram-negativne fototrofne bakterije s bakterioklorofilom koje oksidiraju sulfide u anaerobnim uvjetima
Zračenje
Fizička metoda sterilizacije pomoću UV, gama ili elektronskog zračenja koje oštećuje DNA
Žučne soli
Komponente selektivnih podloga koji inhibiraju rast Gram pozitivnih bakterija
Zbrinjavanje materijala
Sigurno postupanje i uništavanje potencijalno opasnog bakteriološkog materijala
Žarenje
Sterilizacija metalnih instrumenata izravnim izlaganjem plamenu do usijanja
Želatinolitičke bakterije
Proteolitičke bakterije s enzimom želatinazom koje hidroliziraju želatinu do aminokiselina